İçeriğe geç
Kadın Sağlığı

Genital Atrofi (Vajinal Atrofi / GSM) Nedir? Belirtiler, Nedenler ve Tedavi

· 7 min read

Genital atrofi, bugün daha çok menopozun genitoüriner sendromu (GSM) olarak adlandırılır: östrojen düzeyi düştüğünde vajina ve vulva dokularının, çoğu zaman da alt idrar yollarının incelmesi, kuruması ve esnekliğini yitirmesidir. Çok yaygındır, kendiliğinden geçmek yerine sürme ya da ilerleme eğilimindedir ve tedaviye iyi yanıt verir. Bu şikâyetlere katlanmak zorunda değilsiniz: bu biyolojidir, yaptığınız ya da yapmadığınız bir şeyin sonucu değildir.

Genital atrofi nedir ve adı neden değişti?

Östrojen vajina iç yüzeyini kalın, nemli ve esnek tutar. Dokulara kan akışını destekler ve koruyucu laktobasillerin çoğaldığı hafif asidik ortamın korunmasına yardım eder. Vulva, idrar kanalı (üretra) ve mesane tabanı da östrojene aynı şekilde duyarlıdır. Östrojen düştüğünde vajina iç yüzeyi incelir ve solgunlaşır, doğal kayganlık azalır, doku esnekliğini kısmen yitirir; vajinal pH yükselir ve bakteri dengesi değişir.

Uzun yıllar bu tabloya vajinal atrofi ya da atrofik vajinit dendi. Uluslararası menopoz ve cinsel sağlık dernekleri daha sonra menopozun genitoüriner sendromu terimini önerdi; çünkü değişiklikler yalnız vajinayı değil idrar yollarını da kapsar ve “atrofi” sözcüğü pek çok kadının konuyu açmasını zorlaştırıyordu. Üç ad da aynı durumu anlatır.

Kimleri etkiler?

En sık neden açık farkla menopozdur ve GSM, zamanla kendiliğinden geçmeyen az sayıdaki menopoz değişikliğinden biridir. Anketler, menopoz sonrası kadınların yaklaşık yarısında bazı belirtiler olduğunu, ancak birçoğunun bunu hiç hekime söylemediğini gösteriyor. Östrojeni düşüren her durum, her yaşta aynı tabloya yol açabilir:

  • Cerrahi menopoz: iki yumurtalığın alınması hormon düzeylerinde ani bir düşüşe neden olur.
  • Kanser tedavisi: kemoterapi, pelvik radyoterapi ve aromataz inhibitörleri gibi hormon baskılayıcı ilaçlar.
  • Emzirme: emzirme sürdüğü sürece östrojen doğal olarak baskılanır.
  • Hormon düşüren ilaçlar: endometriozis veya miyom tedavilerinin bir kısmı östrojeni azaltarak etki eder.
  • Erken yumurtalık yetmezliği: yumurtalıkların 40 yaşından önce normal çalışmayı bırakması.

Dokulara kan akışını azaltan sigara değişiklikleri belirginleştirebilir; düzenli cinsel aktivite veya vajinal uyarım ise dokuların esnek kalmasına yardımcı olur.

Belirtiler: kuruluktan fazlası

Vajina ve vulvaya ait belirtiler

  • Kuruluk, kaşıntı, yanma ya da genel bir hassasiyet hissi
  • Cinsel ilişkide ağrı (disparoni) ve doğal kayganlığın azalması
  • İlişki ya da muayene sonrası hafif lekelenme
  • Vajinal akıntıda değişiklik

İdrar yollarına ait belirtiler

  • Daha sık ya da daha ani idrara çıkma ihtiyacı
  • Enfeksiyon saptanmadığı hâlde idrar yaparken rahatsızlık
  • Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

Belirtiler yavaş geliştiği için pek çok kadın bunları yaşlanmanın kaçınılmaz bir parçası sanır ya da tekrarlayan mantar veya sistit enfeksiyonlarına bağlar. “Enfeksiyon” tedavileri bir türlü sonuç vermiyorsa GSM akla gelmelidir.

Tanı nasıl konur?

Tanı genellikle şikâyetlere ve nazik bir jinekolojik muayeneye dayanır. Hekim ince, solgun ya da kızarık doku, vajina duvarındaki kıvrımların azalması ve bazı kadınlarda vajina girişinde daralma gibi bulgulara bakar. Basit bir pH testi veya idrar tahlili eklenebilir.

Değerlendirmenin önemli bir parçası, benzer görünebilen durumları dışlamaktır: enfeksiyonlar ya da liken sklerozus gibi vulva cilt hastalıkları. Menopoz sonrası her kanama, atrofiye bağlı olduğu varsayılmadan ayrıca araştırılmalıdır.

Tedavi seçenekleri

Tedavi; şikâyetlerin ne kadar rahatsız edici olduğuna, genel sağlık durumunuza ve kendi tercihlerinize göre seçilir. Pek çok kadın birden fazla yöntemi birlikte kullanır.

Vajinal nemlendiriciler ve kayganlaştırıcılar

Düzenli, genellikle haftada iki üç kez kullanılan nemlendiriciler dokuya nem kazandırır; kayganlaştırıcılar ise ilişki sırasında kullanılır. Parfümsüz ve pH’ı vajinaya yakın ürünler daha az tahriş eder. Hafif şikâyetlerde yalnız bu yeterli olabilir.

Düşük doz vajinal östrojen

Kremler, küçük vajinal tabletler ya da vajinaya yerleştirilen yumuşak bir halka, düşük doz östrojeni doğrudan dokuya ulaştırır. NICE gibi kuruluşların kılavuzları vajinal östrojeni GSM için etkili bir tedavi olarak kabul eder. Kana çok az geçtiği için genellikle uzun süreli ve sistemik hormon tedavisiyle birlikte kullanılabilir. İyileşme çoğu zaman birkaç hafta içinde başlar, tam etki yaklaşık üç ayda görülür. Tedavi bırakılınca şikâyetler geri dönme eğiliminde olduğundan çoğu kadın tedaviyi sürdürür.

Sistemik hormon tedavisi

Sıcak basması, gece terlemesi gibi başka menopoz şikâyetleri de olan kadınlarda tablet, bant veya jel şeklindeki hormon replasman tedavisi vajinal şikâyetleri de iyileştirebilir. Bazı kadınlar buna ek olarak vajinal östrojene ihtiyaç duyar. Sistemik tedavinin size uygun olup olmadığı, yararların kişisel risklerinizle birlikte tartıldığı, hekiminizle verilen bireysel bir karardır.

Östrojen içermeyen seçenekler

Ülkedeki bulunabilirliğe göre vajinal prasteron (DHEA) ya da ağızdan alınan ospemifen gibi reçeteli alternatifler düşünülebilir. Vajinal lazer ve diğer enerji temelli tedaviler, özellikle hormon kullanamayan ya da kullanmak istemeyen kadınlarda, seçilmiş vakalarda hekim değerlendirmesinden sonra uygulanabilir. Ağrı nedeniyle kaslarda kasılma gelişmişse pelvik taban fizyoterapisi ve vajinal dilatörler yardımcı olur.

Meme kanseri sonrası

Hormona duyarlı meme kanseri tedavisi görmüş kadınlar genellikle hormon içermeyen ürünlerle başlar. Hormonal her seçenek, kararın tüm tedavi planını yansıtması için onkoloji ekibiyle birlikte konuşulur.

GSM ile yaşamak ve ne zaman yardım almalı?

GSM uzun süreli bir durumdur ama oldukça iyi yönetilebilir. Basit günlük önlemler gerçek bir fark yaratır: parfümlü sabun, yıkama ürünleri ve köpük banyolarından kaçınmak; nefes alan pamuklu iç çamaşırı seçmek ve sigarayı bırakmak. Şu durumlarda gecikmeden hekime başvurun:

  • Menopoz sonrası herhangi bir kanama
  • Cinsel ilişkiyi engelleyen ya da muayeneyi zorlaştıran ağrı
  • Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
  • Yaklaşık üç aylık tedaviye rağmen düzelmeyen şikâyetler

UCARER Women’s Health’te menopoz ve genital bölge şikâyetleri, rutin jinekolojik bakımın bir parçası olarak değerlendirilir. Bir muayene, kadın doğum uzmanının dokuları incelemesine, diğer nedenleri dışlamasına ve sağlık geçmişinize ve önceliklerinize uygun bir tedavi planlamasına olanak tanır.


Kaynaklar: ESHRE, HFEA, WHO ve kabul görmüş üreme tıbbı kılavuzları. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi muayenenin yerini tutmaz. Bu yazı yapay zekâ desteğiyle, Dr. Öğr. Üyesi Muzaffer Uçarer (Kadın Hastalıkları ve Doğum · Tüp Bebek ve Üreme Tıbbı), UCARER Women’s Health, Istanbul gözetiminde hazırlanmıştır.

Bu konuda sorunuz mu var?

Ekibimiz her mesajı okur ve size kişisel olarak yanıt verir.

WhatsApp Bize en hızlı ulaşma yolu

Yazar

Daha Fazlasını Keşfedin

Bugün Randevunuzu Alın

Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek alanındaki tüm sorularınızı rahatça paylaşabileceğiniz konforlu bir ortam sunuyoruz.

Hemen Randevu Al WhatsApp'tan Yazın Chat on Telegram
Son güncelleme: