Dış gebelik, rahmin ana boşluğu dışında, çoğunlukla fallop tüplerinden birine yerleşen gebeliktir. Güvenle devam edemez; ancak erken fark edildiğinde genellikle etkili biçimde, çoğu zaman ilaçla veya kapalı (laparoskopik) cerrahiyle tedavi edilebilir ve kadınların çoğu daha sonra sağlıklı bir gebelik yaşar.
Dış gebelik nedir?
Döllenmeden sonra embriyo normalde birkaç gün içinde fallop tüpü boyunca ilerler ve rahim iç zarına yerleşir. Bu yolculuk gecikirse, örneğin tüp daha önce hasar gördüyse, embriyo tüpün kendisine yerleşebilir. Dış gebeliklerin %90’ından fazlası tüptedir; daha nadir yerleşim yerleri yumurtalık, rahim ağzı, sezaryen skarı ve karın boşluğudur.
Dış gebelik, kabaca her yüz gebelikten bir ila ikisinde görülür. Fallop tüpü büyüyen bir gebeliği taşıyacak kadar genişleyemez; bu nedenle tedavi edilmezse yırtılabilir ve iç kanamaya yol açabilir. Uyarı işaretlerini tanımak bu yüzden çok önemlidir.
Kimler daha yüksek risk altında?
Dış gebelik herkeste görülebilir ve dış gebelik yaşayan kadınların önemli bir kısmında saptanabilir bir risk faktörü yoktur. Riski artıran etkenler şunlardır:
- daha önce geçirilmiş dış gebelik
- klamidya gibi geçirilmiş pelvik enfeksiyon veya pelvik inflamatuvar hastalık
- tüp ligasyonu (kısırlaştırma) dahil, fallop tüplerine yönelik geçirilmiş cerrahi
- sigara
- rahim içi araç (spiral) takılıyken gebe kalmak: Spiraller gebeliği önlemede son derece etkilidir; ancak gebelik oluşursa dış gebelik olma olasılığı daha yüksektir
- tüp bebek dahil doğurganlık tedavileri
Embriyoların doğrudan rahme yerleştirildiği tüp bebek sonrasında bile gebeliklerin küçük bir kısmı tüpe yerleşebilir; bu nedenle pozitif testten sonra erken takip standart bakımın parçasıdır. Bu sürecin nasıl işlediğini tüp bebek tedavisi tam rehberimizde okuyabilirsiniz.
Ciddiye alınması gereken belirtiler
Belirtiler genellikle gebeliğin dördüncü ile on ikinci haftaları arasında ortaya çıkar; bazı kadınlarda ise daha geç döneme kadar hiçbir belirti olmaz. Tipik işaretler şunlardır:
- karnın alt kısmında, çoğu zaman tek taraflı ağrı
- vajinal kanama veya kahverengi, sulu akıntı
- omuz ucunda ağrı; bu, diyaframı tahriş eden iç kanamanın işareti olabilir
- idrar yaparken veya dışkılama sırasında rahatsızlık
- baş dönmesi, bayılma, çarpıntı veya kendini çok kötü hissetme
Ani ve şiddetli ağrı, omuz ucu ağrısı, bayılma veya fenalaşma tıbbi bir acil durumdur: Hemen acil yardım çağırın veya en yakın acil servise başvurun. Bu belirtiler düşüğe ya da mide rahatsızlığına benzeyebileceği için, gebelik testi pozitif olup ağrısı veya kanaması olan herkes vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.
Tanı nasıl konur?
Tanı, transvajinal ultrason ile gebelik hormonu hCG’nin kan testlerini, bazen progesteronla birlikte, bir araya getirir. Çok erken dönemde ultrason gebeliği henüz hiçbir yerde göstermeyebilir; bu duruma “yeri belirlenemeyen gebelik” denir. Ardından hCG genellikle 48 saat sonra yeniden ölçülür: Rahim içindeki sağlıklı bir gebelikte tipik olarak belirgin biçimde yükselir; yavaş artış, plato veya olağandışı bir seyir ise daha yakın takibi gerektirir. Bu bekleyiş stresli olabilir, ancak hem gözden kaçan bir tanıya hem de gereksiz tedaviye karşı korur.
Tedavi seçenekleri
Doğru seçenek; belirtilerinize, ultrason bulgularına, hCG düzeyine ve sizin tercihlerinize bağlıdır. NICE ve diğer uluslararası kılavuzlar üç yaklaşım tanımlar.
Bekle-gör yaklaşımı
Kendinizi iyi hissediyorsanız, dış gebelik küçükse ve hCG düşük ve düşmekteyse gebelik kendiliğinden gerileyebilir. Bu yaklaşım, hCG gebelik dışı düzeye inene kadar düzenli kan testleri gerektirir ve belirtiler değişirse hastaneye kolay ulaşabilmeyi şart koşar.
İlaç tedavisi
Tek doz metotreksat enjeksiyonu gebelik dokusunun büyümesini durdurur ve vücut bu dokuyu daha sonra emer. Belirgin ağrısı olmayan, dış gebeliği küçük olan, ultrasonda kalp atımı görülmeyen ve hCG düzeyi belirli bir eşiğin altında olan kadınlar için uygundur. Kontrol kan testleri gerekir ve zaman zaman ikinci bir doz gerekebilir. Metotreksat folat metabolizmasını etkilediği için yeniden gebelik denemeden önce genellikle en az üç ay beklenmesi önerilir.
Cerrahi
Belirgin ağrı, iç kanama bulguları, ultrasonda kalp atımı veya yüksek hCG düzeyi olduğunda cerrahi önerilir. Neredeyse her zaman laparoskopik (kapalı) yöntemle yapılır. Genellikle etkilenen tüp çıkarılır (salpenjektomi); diğer tüp zaten hasarlıysa cerrah tüpü açıp yalnızca gebelik dokusunu alabilir (salpingotomi); bu durumda ardından hCG takibi gerekir.
Kan grubunuz Rh negatifse, kılavuzlara uygun olarak cerrahi tedaviden sonra anti-D iğnesi önerilebilir.
Dış gebelikten sonra doğurganlık
Sık görülen bir korku, dış gebeliğin bebek sahibi olma şansının sonu anlamına geldiğidir. Kadınların çoğu için öyle değildir. Doğal yoldan gebelik için tek sağlıklı tüp yeterlidir ve kadınların büyük kısmı yeniden gebe kalır; çoğu bir iki yıl içinde. Yeniden dış gebelik riski ortalamadan yüksektir; bu nedenle sonraki her gebelikte, nereye yerleştiğini doğrulamak için yaklaşık altıncı haftada erken bir ultrason önerilir.
Her iki tüp hasarlıysa veya alınmışsa, tüp bebek tüpleri tamamen devre dışı bırakır; bu zaten yöntemin ilk amaçlarından biriydi. Tüp bebek ne kadar sürer yazımız bu yolun neleri kapsadığını özetliyor; birden fazla gebelik kaybı da yaşadıysanız tekrarlayan gebelik kaybı tetkikleri rehberimiz hangi incelemelerin yol gösterdiğini anlatıyor.
Duygusal iyileşme
Dış gebelik bir gebelik kaybıdır ve çoğu zaman korkutucu bir acil durumla birlikte yaşanır. Yas, şok, sonraki gebelikte kaygı, hatta tehlikenin geçmiş olmasından duyulan rahatlama tamamen normal tepkilerdir. Kendinize fiziksel ve duygusal olarak iyileşmek için zaman tanıyın; eşinizden, bakım ekibinizden veya bir danışmandan destek isteyin. Gebeliğin yanlış yere yerleşmesine yaptığınız hiçbir şey neden olmadı: Bu biyolojidir, çabanızın ya da özeninizin yansıması değildir.
Dış gebelik geçirdiyseniz ve geleceği planlıyorsanız, bir muayene; tüplerinizin sağlığını, genel doğurganlığınızı ve en güvenli yolu değerlendirmenize yardımcı olabilir.
Kaynaklar: ESHRE, HFEA, WHO ve kabul görmüş üreme tıbbı kılavuzları. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi muayenenin yerini tutmaz. Bu yazı yapay zekâ desteğiyle, Dr. Öğr. Üyesi Muzaffer Uçarer (Kadın Hastalıkları ve Doğum · Tüp Bebek ve Üreme Tıbbı), UCARER Women’s Health, Istanbul gözetiminde hazırlanmıştır.
