بیشترِ کشیدگیای که در زایمان طبیعی رخ میدهد خودبهخود جبران میشود و این روند کند است — بازهٔ صادقانه یک سال است، نه شش هفته. در گروه کوچکتری از زنان تغییری در گشادی یا سفتی باقی میماند که فروکش نمیکند؛ اگر شما در این گروه هستید، مسئله آناتومی و آسیب زایمانی است، نه کمکاری شما. تقریباً تمام تصمیم به این بستگی دارد که نخست به بافت آن یک سال و به کف لگن فرصتی منصفانه داده شود.
در زایمان واقعاً چه چیزی کشیده میشود
در زایمان طبیعی سه ساختار متفاوت زیر فشار قرار میگیرند و پس از آن رفتار بسیار متفاوتی دارند. دیوارهٔ واژن کشیده میشود و تا حد زیادی بازمیگردد. جسم پرینه — تودهٔ عضلانی میان دهانهٔ واژن و مقعد — همان چیزی است که پاره میشود یا در اپیزیوتومی بریده میشود، و بهصورت بافت اسکار ترمیم میشود نه همان بافت پیشین. عضلهٔ بالابرندهٔ مقعد، همان نوار عضلانی که کف لگن را بسته نگه میدارد، ناچار است بیش از هر عضلهٔ دیگر بدن کشیده شود و در اقلیتی از زنان بخشی از آن از محل اتصالش به استخوان شرمگاهی جدا میشود. مطالعات تصویربرداری نشان میدهند که این جدا شدن پس از نخستین زایمان طبیعی، پس از مرحلهٔ دوم طولانی و پس از زایمان با فورسپس محتملتر است؛ و همین تغییر است که بیش از هر چیز با واژنی که پس از زایمان گشادتر میماند ارتباط دارد.
باید روشن گفت: احساس شلشدگی و آنچه در معاینه دیده میشود همیشه بر هم منطبق نیستند. زنان از کاهش اصطکاک در رابطه، از تامپونی که سرِ جایش نمیماند، از ورود هوا به واژن یا از تفاوتی که همسرشان حس کرده است سخن میگویند. اینها شکایتهای واقعیاند حتی وقتی معاینه چیز خاصی نشان نمیدهد، و شایستهٔ آناند که جدی گرفته شوند نه با یک جملهٔ دلگرمکننده کنار گذاشته شوند.
چه چیزی خودبهخود بازمیگردد و در چه مدت
شش هفتهٔ نخست فقط ترمیم زخم است و بس. بافت متورّم است، اسکار نارس است و هر داوری دربارهٔ نتیجهٔ نهایی در این مرحله بهسادگی نادرست است. میان ماه سوم تا ششم، عضلات کف لگن — به شرط آنکه به کار گرفته شوند — بخش عمدهٔ توان خود را بازمییابند. میان ماه ششم تا دوازدهم اسکار نرم میشود، حس به تعادل میرسد و تغییری که ماندگار خواهد بود از تغییری که تنها گذرا بوده جدا میشود.
به همین دلیل در سال نخست پس از زایمان هیچ اقدام جراحی مطرح نمیشود. اگر بارداری دیگری در برنامه است، توصیهٔ منطقی فراتر میرود: تا کامل شدن خانواده صبر کنید، زیرا زایمان طبیعی بعدی ترمیم را از میان میبرد و هیچ جراحی نمیتواند خلاف آن را وعده دهد.
چرا شیردهی وضعیت را بدتر از آنچه هست نشان میدهد
تا زمانی که شیر میدهید، سطح استروژن پایین میماند. پوشش واژن نازکتر، خشکتر و کمکششتر میشود؛ رابطه ممکن است ناخوشایند یا بهشکل عجیبی بیحس باشد و اصطکاک کم شود. بسیاری از زنان دقیقاً همین را شلشدگی توصیف میکنند، حال آنکه آنچه رخ داده نازکشدنِ هورمونی و برگشتپذیر بافت است.
پس از پایان شیردهی و بازگشت قاعدگی، ظرف چند هفته تا چند ماه بهتر میشود. تا آن زمان معمولاً یک روانکنندهٔ خوب، مرطوبکنندهٔ واژنی که بهجای فقط پیش از رابطه بهطور منظم استفاده شود، یا دورهٔ کوتاهی از استروژن موضعی با تجویز پزشک، نشانهها را آرام میکند. هیچکدام از اینها سازش یا راهحل درجهدو نیست؛ اینها مشکل واقعی را درمان میکنند، مشکلی که جراحی حلّش نمیکرد.
نخست تمرین کف لگن — و بهدرستی انجامشده
تمرین عضلات کف لگن یک تعارفِ وقتکُش نیست. راهنماهای ملی، از جمله آنچه NICE منتشر میکند، برنامهای زیر نظر متخصص و دستکم سهماهه را بهعنوان نخستین درمان بیاختیاری استرسی ادرار و افتادگی خفیف توصیه میکنند؛ همین تمرین همان سفتی و آگاهی بدنی را نیز بهتر میکند که زنان از آن سخن میگویند.
تکنیک است که نتیجه را تعیین میکند. حرکت، بالا کشیدن و جمع کردن به سمت داخل است، نه فشردن باسن و نه حبس نفس؛ برنامهٔ درست، انقباضهای طولانی را با انقباضهای سریع ترکیب میکند و هر روز انجام میشود نه بهصورت جهشی. بخش قابلتوجهی از زنانی که تنها از روی یک بروشور آموزش دیدهاند عضلات نادرست را منقبض میکنند؛ به همین دلیل ارزیابی نزد فیزیوتراپیست کف لگن بسیار ارزشمندتر از هر اپلیکیشن است. پیش از نتیجهگیری، سه تا شش ماه تلاش صادقانه به آن اختصاص دهید.
وقتی مشکل اصلاً شلشدگی نیست
چند وضعیت کاملاً متفاوت با یک توصیف مشترک نزد پزشک میآیند و هرکدام درمان خود را دارند. سنگینیِ کشنده یا برجستگی قابلمشاهده که عصرها بیشتر میشود، افتادگی است. نشت ادرار با سرفه، عطسه یا دویدن، بیاختیاری استرسی است. درد در نقطهای مشخص از اسکار اپیزیوتومی، حساسیت اسکار یا گیرافتادگی عصب است. دشواری در نزدیکی که بیشتر حس دیوار میدهد تا حس تنگی، اسپاسم محافظتی عضله است نه واژن تنگ. احساس فوریت برای دفع گاز یا مدفوع، یا دشواری در نگهداشتن آنها، میتواند نشانهٔ آسیب اسفنکتر مقعد در هنگام زایمان باشد — آسیبی شایع، کمگزارششده و قابل درمان؛ حتی اگر گفتنش شرمآور است، آن را مطرح کنید.
هیچیک از اینها با جراحی زیبایی درمان نمیشود، و دقیقاً به همین دلیل معاینه باید پیش از هر برنامهای انجام شود.
از چه نقطهای گفتوگو دربارهٔ جراحی معقول میشود
جراحی وقتی بحثی منطقی است که دستکم یک سال از زایمان گذشته باشد، خانوادهتان کامل شده باشد، یک دورهٔ درست تمرین کف لگن فرصت خود را گرفته باشد و تغییر باقیمانده واقعاً شما را آزار دهد، نه شخص دیگری را. واژینوپلاستی کانال واژن را تنگتر میکند و پرینئوپلاستی جسم پرینه و دهانه را بازسازی میکند؛ در عمل این دو اغلب با هم انجام میشوند، چون آناتومی پیوسته است.
دربارهٔ آنچه جراحی انجام نمیدهد نیز باید به همان اندازه شفاف بود. بیاختیاری ادرار را درمان نمیکند و افتادگی را بالا نمیکشد — هر دو را میتوان در همان جلسه ترمیم کرد، اما اینها اعمالی مستقل با اندیکاسیونهای مستقلاند و جراحی که این مرز را مبهم کند، مشاوره نمیدهد بلکه میفروشد. حس عصبی را بازنمیگرداند و در برابر یک زایمان طبیعی تازه دوام نمیآورد. دربارهٔ دستگاههایی هم که بهعنوان سفتکردن بدون جراحی تبلیغ میشوند، یعنی لیزر و رادیوفرکانس، نهادهای نظارتی آشکارا هشدار دادهاند که وعدهها از شواهد جلو زدهاند؛ ما هم در اتاق مشاوره همین را میگوییم.
اگر چند نگرانی در فهرست شماست و میپرسید آیا میتوان همه را در یک عمل انجام داد، راهنمای ما دربارهٔ اعمال ترکیبی زیبایی تناسلی توضیح میدهد که این کار کِی فکر خوبی است و کِی نیست.
منابع: ESHRE، HFEA، WHO و راهنماهای پذیرفتهشدهٔ پزشکی باروری. این مقاله برای آموزش عمومی است و جایگزین مشاورهٔ پزشکی نمیشود. بازبینیشده توسط Assist. Prof. Dr. Muzaffer Uçarer (زنان و زایمان · IVF و پزشکی باروری)، UCARER Women’s Health, Istanbul.
