Rahim iç zarı beklenen kalınlığa ulaşmadığında embriyo transferini planlamak zorlaşabilir. Rahim içine G-CSF uygulaması, bu durumda seçilmiş vakalarda hekim değerlendirmesiyle gündeme gelebilen seçeneklerden biridir. Çalışmalar bugüne kadar ne buldu, kılavuzlar ne diyor, aşağıda özetledik.
Endometrium kalınlığı neden önemlidir?
Endometrium, embriyonun tutunduğu rahim iç zarıdır ve tüp bebek tedavisinde ultrasonla izlenir. İnce endometrium için sık kullanılan sınır 7 mm’dir, ancak bu sınır üzerinde tam bir görüş birliği yoktur. 7 mm altındaki ölçümler daha düşük gebelik olasılığıyla ilişkilendirilmiştir; yine de gebeliği tek başına dışlayan belirli bir kalınlık değeri bildirilmemiştir.
Nedenler kişiden kişiye değişir: yaş ve hormonal etkiler, rahim içindeki iltihabi ortam, uzun süreli doğum kontrol hapı veya yumurtlama ilacı kullanımı ve nedeni bilinmeyen durumlar. Bu yüzden ilk adım bir tedavi seçmek değil, nedeni anlamaktır.
G-CSF nedir?
G-CSF (granülosit koloni uyarıcı faktör), kemik iliğinin belirli beyaz kan hücrelerini üretmesini uyaran bir büyüme faktörüdür. Üreme tıbbında endometrium için kullanımı, resmî endikasyon dışı bir uygulama olarak tanımlanmıştır.
Endometrium üzerindeki etkisi tam olarak bilinmiyor. Damar yapılanması, yerel bağışıklık düzenlemesi ve hücre yapışmasıyla ilgili genleri etkilediği düşünülüyor. Hayvan çalışmalarında kalınlıkta artış görülmüştür; ancak hayvan verisi, kadınlarda da aynı sonucun alınacağını göstermez.
Çalışmalar ne gösteriyor?
- İlk gözlem. Standart tedaviye yanıt vermeyen 21 kadının yer aldığı ilk çalışmalardan birinde kalınlık 6,4 mm’den 9,3 mm’ye çıktı. Bu çalışmada karşılaştırma grubu yoktu.
- Kalınlıkta artış. 11 çalışmayı ve 683 hastayı birleştiren 2017 tarihli meta-analizde kalınlık ortalama 1,79 mm arttı, gebelik oranı da daha yüksekti (risk oranı 2,52).
- Daha yeni veriler. Üremeye yardımcı tedavi gören kadınlarda 20 çalışmayı inceleyen 2025 tarihli ağ meta-analizinde kalınlık farkı 1,27 mm, ultrasonla doğrulanmış gebelik için olasılık oranı 2,03 bulundu. İnce endometrium alt grubunda sonuçlar benzerdi.
Sonuçlar her hasta için aynı mı?
Sonuçlar her zaman aynı yönde değil. Tedaviye dirençli 35 kadında kalınlık 5,86 mm’den 6,58 mm’ye çıktı, 19 kadında transfer yapılabildi, ancak gebelik görülmedi. Aşılama (IUI) uygulanan 120 kadınlık randomize bir çalışmada 7 mm’ye ulaşma oranı %45’e karşı %31,67 oldu; G-CSF grubundaki iyileşme istatistiksel anlamlılığa ulaşmadı.
Normal kalınlıkta ve seçilmemiş hastalarda. Seçilmemiş tüp bebek hastalarında (141 kadın), normal kalınlıkta (100 kadın) ve normal endometriumlu tekrarlayan implantasyon başarısızlığında (157 kadın) yapılan randomize çalışmalarda gebelik sonuçlarında fark çıkmadı. 19 çalışma ve 2.434 kadını kapsayan bir ağ meta-analizi de tekrarlayan implantasyon başarısızlığında anlamlı fayda saptamadı. Uygulamanın herkese değil, belirli bir soruna yönelik düşünülmesinin nedeni budur.
Canlı doğum. Asıl önemli sonuç canlı doğumdur ve çalışmaların sonuçları bu konuda farklıdır. 2024 tarihli bir ağ meta-analizi ince endometriumda canlı doğumda artış bildirdi (risk oranı 1,53). Tekrarlayan implantasyon başarısızlığına ilişkin 47 sistematik derlemeyi değerlendiren çalışmada ise G-CSF, 7 meta-analizin yalnız 1’inde canlı doğumu artırdı; derlemelerin %88’i düşük veya çok düşük kaliteli bulundu.
Doz ve zamanlama. Yayınlarda ilaç ince bir kateterle rahim içine verilmiştir. Doz ve zamanlama çalışmadan çalışmaya değişir; tek bir standart protokol yoktur.
Güvenlik. Bazı çalışmalarda yan etki bildirilmedi. Bununla birlikte derlemeler, güvenlik ve doğum sonuçlarının yeterince raporlanmadığını, çocukların uzun dönem sağlığına ilişkin çalışma bulunmadığını belirtiyor.
Kılavuzlar ne diyor?
Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE), 2023 tarihli iki belgesinde rahim içi G-CSF uygulamasını önermiyor. Gerekçe olarak çalışmalardaki hasta sayısını ve transfer tiplerinin farklılığını gösteriyor; ince endometriumdaki verilerin de birbirinden farklı olduğunu belirtiyor. Dört merkezde yürütülen, plasebo benzeri işlemle karşılaştırmalı ve canlı doğumu hedefleyen 440 kadınlık bir çalışmanın protokolü yayımlandı; sonuçları henüz yok.
Bu nedenle G-CSF rutin bir ek tedavi değildir. Seçilmiş vakalarda, özellikle endometrium kalınlığı sorunu olan hastalarda, hekimin vaka bazında verdiği bir karardır.
Endometriumunuz inceyse bunun anlamı
Her tedavide olduğu gibi burada da tıbbi ön değerlendirme ve/veya muayene yapılır, tetkikler incelenir, ardından hastayla dikkatli bir görüşme sonrası plan oluşturulur. Yapışıklık, polip ve hormonal sorunlar gibi nedenler önce araştırılır.
Hiçbir yöntem gebelik garantisi vermez; kalınlıktaki artış da tek başına gebelik anlamına gelmez. Size uygun seçenekleri hekiminizle birlikte değerlendirin. Endometrial PRP hakkında daha fazla bilgi okuyabilirsiniz.
Kaynaklar: ESHRE ek tedaviler iyi uygulama önerileri, Hum Reprod 2023 (doi) · ESHRE tekrarlayan implantasyon başarısızlığı önerileri, Hum Reprod Open 2023 (doi) · Mouhayar ve Sharara, J Assist Reprod Genet 2017 (doi) · Wang ve ark., Front Endocrinol 2024 (doi) · Gleicher ve ark., Hum Reprod 2013 (doi) · Xie ve ark., Am J Reprod Immunol 2017 (doi) · Xie ve ark., Life Sci 2020 (doi) · Li X ve ark., BMC Pregnancy Childbirth 2025 (doi) · Mishra ve ark., J Obstet Gynaecol India 2015 (doi) · Narayana ve ark., Med J Armed Forces India 2024 (doi) · Barad ve ark., Fertil Steril 2014 (doi) · Eftekhar ve ark., Int J Reprod Biomed 2016 (pmc) · Kalem ve ark., Sci Rep 2020 (doi) · Li ve ark., J Reprod Immunol 2026 (doi) · Li L ve ark., Gynecol Endocrinol 2024 (doi) · Almohammadi ve ark., Int J Gynaecol Obstet 2025 (doi) · Hua ve ark., BMJ Open 2026 (doi) · Belarmino ve ark., JBRA Assist Reprod 2026 (doi). Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Yapay zekâ desteğiyle, Dr. Öğr. Üyesi Muzaffer Uçarer’in (Kadın Hastalıkları ve Doğum · Tüp Bebek ve Üreme Tıbbı) tıbbi denetiminde hazırlanmıştır, UCARER Women’s Health, İstanbul.
