Rahim ağzı kanseri, önlenebilirliği en yüksek kanserlerden biridir. Düzenli tarama, rahim ağzındaki değişiklikleri erken yakalar — daha kanser gelişmeden çok önce — böylece bu değişiklikler izlenebilir ya da tedavi edilebilir. Bu sayfa, sade bir dille, smear testi ve HPV testinin ne olduğunu, kimlerin ne sıklıkta taranması gerektiğini ve “ko-test” ne demek olduğunu anlatır. Buradaki bilgiler Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji (ACOG), Amerikan Kolposkopi ve Servikal Patoloji Derneği (ASCCP) ve Kraliyet Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji (RCOG) rehberlerini izler.
Smear testi (servikal smear) nedir?
Smear testi — servikal sitoloji olarak da bilinir — kadın doğum uzmanınızın rahim ağzının (rahmin boynunun) yüzeyinden nazikçe küçük bir hücre örneği aldığı, hızlı bir testtir. Örnek, tedavi edilmezse yıllar içinde kansere dönüşebilecek anormal hücreler açısından bir laboratuvarda incelenir. Test birkaç dakika sürer ve genellikle yalnızca hafif bir rahatsızlık verir.
Kimler, hangi yaşta ve hangi aralıkla taranmalı?
Tarama, rahim ağzı olan kişiler için önerilir; hekiminizin izlediği rehbere göre genellikle 21 ile 25 yaş arasında başlar:
- 21–29 yaş: her 3 yılda bir smear testi (sitoloji).
- 30–65 yaş: tercih edilen seçenekler her 5 yılda bir primer HPV testi, ya da her 5 yılda bir ko-test (smear + HPV birlikte), ya da her 3 yılda bir tek başına smear testidir.
- 65 yaş üstü: yeterli sayıda normal sonuç geçmişiniz varsa ve yüksek riskli bir bulgu yoksa tarama genellikle bırakılabilir.
- Kanser dışı nedenlerle total histerektomi (rahim ve rahim ağzının alınması) sonrasında, rutin taramaya genellikle artık gerek kalmaz.
Bağışıklık sisteminiz zayıfsa, daha önce anormal bir sonucunuz olduysa ya da başka risk faktörleriniz varsa kendi tarama programınız farklı olabilir — kadın doğum uzmanınız size uygun aralığı önerecektir.
HPV testi nedir ve onkojenik tipler neden önemlidir?
Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamı, insan papilloma virüsünün (HPV) yüksek riskli (onkojenik) tipleriyle uzun süreli enfeksiyondan kaynaklanır. HPV testi, servikal bir örnekte bu yüksek riskli tiplerin genetik materyalini arar. Yaklaşık 14 yüksek riskli HPV tipi vardır; bunlardan ikisi — HPV 16 ve HPV 18 — tüm rahim ağzı kanserlerinin kabaca %70’ine neden olur. Çoğu HPV enfeksiyonu kendiliğinden geçer, ancak kalıcı bir yüksek riskli enfeksiyon, taramanın yakalamak için tasarlandığı uyarı işaretidir.
Ko-test nedir ve ne sıklıkta gereklidir?
Ko-test, smear testi ile HPV testinin aynı örnek üzerinde birlikte yapılması demektir. Hekiminize aynı anda iki bilgi verir — yüksek riskli HPV var mı ve halihazırda görülebilir bir hücre değişikliği olup olmadığı. 30–65 yaş arası çoğu kadın için, her iki sonuç da normal olduğunda, ko-test her 5 yılda bir tekrarlanır. Bu daha uzun ve güvenli aralık, tam da iki testin birlikte önemli riski dışlamada çok güvenilir olması sayesinde mümkündür.
HPV aşısı olduysam yine de tarama gerekir mi?
Evet. HPV aşısı, rahim ağzı kanserlerinin çoğuna — ama hepsine değil — neden olan tiplere karşı korur ve en iyi, herhangi bir maruziyetten önce yapıldığında işe yarar. Aşılanmış kadınlar herkesle aynı programda rutin taramaya devam etmelidir. Daha fazlasını HPV testi ve HPV aşısı sayfamızda okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Smear testi acıtır mı? Çoğu kadın yalnızca kısa ve hafif bir basınç hisseder. Yalnızca birkaç dakika sürer ve anestezi gerektirmez.
Testi döngümün hangi döneminde yaptırmalıyım? İdeali adet döneminizde olmamasıdır. Döngü ortası uygundur. Öncesinde yaklaşık 24–48 saat boyunca vajinal kremlerden, duş uygulamasından ve cinsel ilişkiden kaçının, çünkü bunlar örneği etkileyebilir.
Sonucum anormal çıkarsa ne olur? Anormal bir sonuç nadiren kanser anlamına gelir. Genellikle bazı hücrelerin daha yakından incelenmesi gerektiği — çoğu zaman kolposkopiyle — ya da belirli bir aralıktan sonra testin tekrarlanması gerektiği anlamına gelir. Kadın doğum uzmanınız sonraki adımı açıklayacaktır.
HPV testi smear testinden daha mı iyidir? 30 yaş ve üzeri kadınlarda HPV testi (tek başına ya da ko-test olarak) riski daha erken saptar ve güvenli 5 yıllık aralıklara olanak tanır. 30 yaş altında sitoloji tercih edilir, çünkü geçici HPV enfeksiyonları o yaşta çok yaygındır ve genellikle zararsızdır.
Hiçbir belirtim yok — yine de tarama gerekir mi? Evet. Rahim ağzındaki erken hücre değişiklikleri hiçbir belirti vermez. Onları bir soruna dönüşmeden bulan şey taramadır.
Kaynaklar: ACOG, ASCCP, RCOG, WHO. Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi bir muayenenin yerini tutmaz. Dr. Öğr. Üyesi Muzaffer Uçarer (Kadın Hastalıkları ve Doğum), UCARER Kadın Sağlığı, İstanbul tarafından gözden geçirilmiştir.
Dr. Öğr. Üyesi Muzaffer Uçarer ile muayene randevunuzu oluşturmak için UCARER Kadın Sağlığı ile iletişime geçin.