Klasik bilgiye göre kadınlar, yaşamları boyunca kullanacakları yumurtalarla doğarlar ve yeni yumurta üretimi gerçekleşmez. Bu makale, yumurtalıkların yaşla birlikte neden daha az yumurta ürettiği sorusunu incelemektedir.
Yumurtalıktaki yumurta sayısının artan yaşla birlikte azalması normal ve fizyolojik bir süreçtir. 39-40 yaşından sonra gebe kalmak giderek güçleşmekte, 44 yaşından sonra ise neredeyse imkânsız hale gelmektedir. Yumurtalık kapasitesindeki bu azalma, menopozla eşdeğer bir durum olarak algılanmamalıdır.
Kadınlarda üreme işlevi ve hormon salgılama işlevi, 37 yaşından itibaren birbirinden ayrışmaya başlar. Üreme işlevi bu yaştan itibaren hızla düşerken hormon salgılama menopoza kadar sürmektedir. Bu fizyolojik değişim, bazı kişilerin çocuk sahibi olmada neden güçlük yaşadığını açıklamaktadır.
Ailesinde erken menopoz öyküsü bulunan kadınlarda yumurtalık kapasitesi daha erken tükenebilir. Bu kadınlar, genetik olarak programlanmış menopoz yaşlarından yaklaşık 10 yıl önce üreme güçlükleri yaşayabilir.
Yumurtalık Kapasitesinin Azalmasının Diğer Nedenleri
Yaş ve genetik faktörlerin yanı sıra yumurtalık kapasitesinin azalması; geçirilmiş yumurtalık ameliyatları, önceki radyoterapi ve kemoterapi tedavileri ile yoğun sigara kullanımı (günde 10’dan fazla sigara) sonucunda da ortaya çıkabilir.
Belirtiler
Üreme işlevindeki azalma; adet kanamalarının daha kısa aralıklarla gelmesi, kendiliğinden ya da tedaviyle gerçekleşen gebeliklerde düşük oranlarının artması ve yüksek doz ilaçlara rağmen tüp bebek (IVF) stimülasyonu sırasında daha az yumurtanın gelişmesi ile kendini gösterir.
Tahmin ve Tedavi
Zayıf yumurtalık yanıtı (poor ovarian response), hormon testleri (FSH, LH, Östradiol) ve vajinal ultrason muayenesi ile öngörülebilir. Her iki yumurtalıkta toplam 6’dan az olgunlaşmamış yumurta yapısı bulunması, düşük yumurtalık kapasitesine işaret eder. Azalmış yumurtalık rezervi saptandığında tedavi planlaması daha hızlı biçimde tüp bebeğe (IVF) yönlendirilmelidir. Son çalışmalar, kadın yumurtalıklarında kök hücrelerin varlığını ortaya koymuş olup bu bulgu, düşük yumurtalık kapasitesi olan kadınlar için gelecekteki olası tedavilerin önünü açmaktadır.
Assist. Prof. Dr. Muzaffer Uçarer ile konsültasyon randevusu için UCARER Women’s Health ile iletişime geçin.